Dr. Abdullah Manaz’ın “Suriye’nin Başkenti Şam’da Türk Dönemi Eserleri” isimli kitabı Türkçe & Arapça & İngilizce olarak TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı) tarafından yayınlandı.
Kitabın Tanıtım Yazısı şu şekilde:
Öncelikle şunu ifade etmem gerekir ki: Bu çalışma bir Sanat Tarihi çalışması veya bir Fotoğraf Albümü değildir. Bu bir Belgesel Fotoğraf Çalışması’dır. Türkiye Radyo Televizyon Kurumu mensubu olarak Arapça eğitimi için Suriye’ye gittiğim zaman, Şam’da sadece birkaç Türk eseri olduğu söyleniyordu. Ayrıca Hafız Esad ve Baas rejimi “Türklerin yüzlerce yıl bu toprakları sömürmüş bir sömürgeci olduğunu” iddia ediyordu.
Yaklaşık bir yıl süreyle Eski Şam kentinin bütün sokaklarını adım adım dolaşarak araştırdım ve Türk dönemlerine ait yüzden fazla mimari eser keşfettim. Eski kentin krokisi üzerinde bunları işaretledim ve fotoğraflarını çektim.
Bu dönemde, bir yabancının fotoğraf çekmesi oldukça tehlikeliydi. Sorgusuz tutuklanıp hapse atılabilirdiniz. Güvenlik güçlerinin dikkatini çekmeden günlerce fotoğraflar çektim. O yıllarda sayısal fotoğraf makineleri yoktu. Film kullanılan fotoğraf makineleri vardı. İlk birkaç ay çektiğim 7-8 civarında filmi bir fotoğrafçı dükkanına götürdüm ve banyo ettirmek istedim. Bir hafta sonra bana bütün filmlerim yanmış olarak teslim edildi. Öğrendim ki, yabancıların getirdiği fotoğraf filmleri doğrudan Suriye İstihbarat Servisi’ne yani Muhaberat’a haber verilirmiş. Bundan sonra çektiğim bütün fotoğrafların filmlerini biriktirmeye başladım. Türkiye’ye dönerken, dönemin Askeri Ataşesi Sayın Esat Arslan bunların sorunsuz olarak Türkiye’ye getirilmesine yardımcı oldu.
Bu makinelerle fotoğraf çekmek oldukça zordu. Çektiğiniz fotoğrafın sonucunu ve kalitesini görme şansınız yoktu. Fotoğraf çekerken güneşin durumunu, gölgeyi, karanlığı, sıcaklığı ve tarihi eserin konumunu dikkate almanız gerekir. Ayrıca, camilerin çoğunluğu ibadet saatleri dışında kapalıdır. Bazı önemli tarihi binalar, hükumet binaları olduğu için fotoğrafını çekmek yasaktır. Bazı tarihi eserlerin kapılarına kilit vurulmuştur. Bütün bu zor şartlar altında çekilen yüzlerce fotoğraf arasından en iyilerini seçmeye çalıştım. Tarihi eserlerin yapıldığı tarihleri kitabelerinden tespit ettim. Bununla birlikte yine de hatalarım olabilir.
Şundan çok mutluyum. Şam kentinin bir Türk şehri olduğunu belgeledim ve bu kente aşık oldum. Yıllarca tekrar gidip araştırmalarımı sürdürmek istedim ancak Ortadoğu savaşları ve Suriye’deki Baas rejimi yüzünden bu mümkün olmadı.
Aralık 2024’te Suriye’de gerçekleştirilen devrim, tarihi bir dönüm noktası oldu. Türkleri ve Suriye halkını düşmanlaştırma girişimleri bozuldu. Türkiye ve Suriye arasında büyük bir dostluk ve barış köprüsü kuruldu. İki ülke arasındaki bu güzel başlangıç, muhtemeldir ki Ortadoğu’da yıllardır süren çatışma ve kaos ortamını da zamanla sona erdirecektir.
